Hyrje
Në gjermanisht, emrat kanë gjini gramatikore.
Ekzistojnë tri gjini kryesore:
-
der – mashkullore
-
die – femërore
-
das – asnjanëse
Artikulli është pjesë shumë e rëndësishme e fjalës. Prandaj nuk është mirë ta mësosh vetëm fjalën Tisch, por ta mësosh si:
der Tisch
Në këtë mënyrë, artikulli bëhet pjesë e fjalorit tënd që nga fillimi.
Çfarë do të thotë der?
Der përdoret me emra të gjinisë mashkullore.
Shembuj
Gjermanisht: der Mann
Shqip: burri
Gjermanisht: der Vater
Shqip: babai
Gjermanisht: der Bruder
Shqip: vëllai
Gjermanisht: der Tisch
Shqip: tavolina
Gjermanisht: der Stuhl
Shqip: karrigia
Çfarë do të thotë die?
Die përdoret me emra të gjinisë femërore.
Shembuj
Gjermanisht: die Frau
Shqip: gruaja
Gjermanisht: die Mutter
Shqip: nëna
Gjermanisht: die Schwester
Shqip: motra
Gjermanisht: die Tasche
Shqip: çanta
Gjermanisht: die Schule
Shqip: shkolla
Çfarë do të thotë das?
Das përdoret me emra të gjinisë asnjanëse.
Shembuj
Gjermanisht: das Kind
Shqip: fëmija
Gjermanisht: das Haus
Shqip: shtëpia
Gjermanisht: das Auto
Shqip: makina
Gjermanisht: das Buch
Shqip: libri
Gjermanisht: das Fenster
Shqip: dritarja
Pse duhet ta mësosh artikullin bashkë me fjalën?
Një gabim shumë i zakonshëm është të mësosh vetëm emrin.
Për shembull:
Haus = shtëpi
Më mirë është ta mësosh:
das Haus = shtëpia
Kjo të ndihmon më vonë kur fillon të krijosh fjali dhe të përdorësh rasat në gjermanisht.
Shembuj
Gjermanisht: Das Haus ist groß.
Shqip: Shtëpia është e madhe.
Gjermanisht: Der Tisch ist neu.
Shqip: Tavolina është e re.
Gjermanisht: Die Tasche ist teuer.
Shqip: Çanta është e shtrenjtë.
A ekzistojnë rregulla për der, die dhe das?
Po. Nuk ka një rregull që funksionon për çdo fjalë, por ka disa modele që mund të të ndihmojnë.
Kur përdoret shpesh der?
Shumë emra që tregojnë persona meshkuj përdorin der.
Shembuj
Gjermanisht: der Mann
Shqip: burri
Gjermanisht: der Junge
Shqip: djali
Gjermanisht: der Vater
Shqip: babai
Gjermanisht: der Lehrer
Shqip: mësuesi
Gjithashtu, ditët e javës përdorin zakonisht der.
Shembuj
Gjermanisht: der Montag
Shqip: e hëna
Gjermanisht: der Dienstag
Shqip: e marta
Gjermanisht: der Freitag
Shqip: e premtja
Edhe muajt përdorin der.
Shembuj
Gjermanisht: der Januar
Shqip: janari
Gjermanisht: der Mai
Shqip: maji
Gjermanisht: der September
Shqip: shtatori
Kur përdoret shpesh die?
Shumica e emrave që tregojnë persona femra përdorin die.
Shembuj
Gjermanisht: die Frau
Shqip: gruaja
Gjermanisht: die Tochter
Shqip: vajza
Gjermanisht: die Lehrerin
Shqip: mësuesja
Një rregull shumë i dobishëm është se fjalët që përfundojnë me -ung janë zakonisht femërore.
Shembuj
Gjermanisht: die Wohnung
Shqip: banesa
Gjermanisht: die Zeitung
Shqip: gazeta
Gjermanisht: die Rechnung
Shqip: fatura
Fjalët që përfundojnë me -heit dhe -keit janë gjithashtu zakonisht femërore.
Shembuj
Gjermanisht: die Freiheit
Shqip: liria
Gjermanisht: die Gesundheit
Shqip: shëndeti
Gjermanisht: die Möglichkeit
Shqip: mundësia
Kur përdoret shpesh das?
Një rregull shumë i dobishëm është se fjalët që përfundojnë me -chen përdorin das.
Shembuj
Gjermanisht: das Mädchen
Shqip: vajza
Gjermanisht: das Brötchen
Shqip: buka e vogël / simitja
Edhe fjalët që përfundojnë me -lein janë zakonisht asnjanëse.
Shembuj
Gjermanisht: das Büchlein
Shqip: libri i vogël
Gjermanisht: das Häuslein
Shqip: shtëpiza
Shumë fjalë të huaja që përfundojnë me -ment përdorin gjithashtu das.
Shembuj
Gjermanisht: das Dokument
Shqip: dokumenti
Gjermanisht: das Instrument
Shqip: instrumenti
Kujdes: Jo çdo fjalë mund të parashikohet
Edhe pse këto rregulla të ndihmojnë, ka shumë fjalë ku artikullin duhet ta mësosh përmendësh.
Për shembull:
Gjermanisht: der Apfel
Shqip: molla
Gjermanisht: die Banane
Shqip: banania
Gjermanisht: das Brot
Shqip: buka
Prandaj mënyra më e sigurt është të mësosh gjithmonë artikullin bashkë me emrin.
Die përdoret edhe për shumësin
Një rregull shumë i rëndësishëm është se në shumës përdoret die, pavarësisht nga gjinia e emrit në njëjës.
Shembuj
Gjermanisht: der Tisch
Shqip: tavolina
Gjermanisht: die Tische
Shqip: tavolinat
Gjermanisht: das Kind
Shqip: fëmija
Gjermanisht: die Kinder
Shqip: fëmijët
Gjermanisht: die Frau
Shqip: gruaja
Gjermanisht: die Frauen
Shqip: gratë
Pra:
der → die në shumës
das → die në shumës
die → die në shumës
Si t'i mësosh më shpejt?
Mos mëso një listë të tillë:
-
Tisch
-
Haus
-
Tasche
-
Auto
Mësoje kështu:
-
der Tisch
-
das Haus
-
die Tasche
-
das Auto
Kjo është shumë më efektive.
Mësoji me ngjyra
Një metodë e mirë është të përdorësh nga një ngjyrë për secilin artikull.
Për shembull:
-
der – një ngjyrë
-
die – një ngjyrë tjetër
-
das – një ngjyrë tjetër
Kur përdor flashcards, truri fillon ta lidhë fjalën edhe vizualisht me artikullin.
Mësoji në fjali
Në vend që të mësosh vetëm:
der Kaffee
mund të mësosh një fjali të plotë.
Shembuj
Gjermanisht: Der Kaffee ist heiß.
Shqip: Kafja është e nxehtë.
Gjermanisht: Die Tasche ist neu.
Shqip: Çanta është e re.
Gjermanisht: Das Auto ist schnell.
Shqip: Makina është e shpejtë.
Kështu mëson njëkohësisht artikullin, fjalorin dhe strukturën e fjalisë.
Një ushtrim i vogël
Provo të gjesh artikullin e saktë për këto fjalë:
___ Haus
___ Frau
___ Tisch
___ Kind
___ Schule
Përgjigjet janë:
Gjermanisht: das Haus
Shqip: shtëpia
Gjermanisht: die Frau
Shqip: gruaja
Gjermanisht: der Tisch
Shqip: tavolina
Gjermanisht: das Kind
Shqip: fëmija
Gjermanisht: die Schule
Shqip: shkolla
Një ushtrim tjetër
Zgjidh artikullin e saktë.
___ Kaffee ist heiß.
Përgjigjja:
Gjermanisht: Der Kaffee ist heiß.
Shqip: Kafja është e nxehtë.
___ Auto ist neu.
Përgjigjja:
Gjermanisht: Das Auto ist neu.
Shqip: Makina është e re.
___ Wohnung ist groß.
Përgjigjja:
Gjermanisht: Die Wohnung ist groß.
Shqip: Banesa është e madhe.
Gabimi që duhet ta shmangësh
Mos u përpiq ta përkthesh gjininë direkt nga shqipja.
Gjinia gramatikore në gjermanisht nuk ka gjithmonë lidhje logjike me kuptimin e fjalës.
Një shembull shumë i njohur është:
Gjermanisht: das Mädchen
Shqip: vajza
Edhe pse bëhet fjalë për një vajzë, përdoret das, sepse fjala përfundon me -chen.
Prandaj është më mirë ta trajtosh artikullin si pjesë të vetë fjalës.
Fjalë të rëndësishme për të praktikuar
Der
Gjermanisht: der Mann
Shqip: burri
Gjermanisht: der Tisch
Shqip: tavolina
Gjermanisht: der Stuhl
Shqip: karrigia
Gjermanisht: der Kaffee
Shqip: kafja
Gjermanisht: der Bahnhof
Shqip: stacioni i trenit
Die
Gjermanisht: die Frau
Shqip: gruaja
Gjermanisht: die Schule
Shqip: shkolla
Gjermanisht: die Wohnung
Shqip: banesa
Gjermanisht: die Tasche
Shqip: çanta
Gjermanisht: die Rechnung
Shqip: fatura
Das
Gjermanisht: das Kind
Shqip: fëmija
Gjermanisht: das Haus
Shqip: shtëpia
Gjermanisht: das Auto
Shqip: makina
Gjermanisht: das Buch
Shqip: libri
Gjermanisht: das Fenster
Shqip: dritarja
Rregullat kryesore që duhet të mbash mend
Der përdoret zakonisht për shumë emra mashkullorë, ditët dhe muajt.
Die përdoret zakonisht për emra femërorë dhe shumë fjalë që përfundojnë me -ung, -heit dhe -keit.
Das përdoret zakonisht me fjalë që përfundojnë me -chen dhe -lein.
Në shumës, artikulli është gjithmonë die.
Përfundim
Der, die dhe das mund të duken të vështira në fillim, por nuk ke nevojë t'i mësosh të gjitha rregullat menjëherë.
Rregulli më i rëndësishëm është shumë i thjeshtë:
Mos mëso vetëm fjalën. Mëso gjithmonë artikullin bashkë me të.
Në vend të Haus, mëso das Haus.
Në vend të Tisch, mëso der Tisch.
Në vend të Wohnung, mëso die Wohnung.
Nëse e bën këtë që nga niveli A1, më vonë do ta kesh shumë më të lehtë të ndërtosh fjali të sakta në gjermanisht.
